مدیریت منابع انسانی

این وبلاگ برای نشر مطالب نویسنده وبلاگ و ترجمه های وی از متون انگلیسی پیرامون رشته مدیریت و بخصوص مدیریت منابع انسانی، ایجاد شده است.

ارزشیابی مشاغل
ساعت ٧:٤٤ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱٤ دی ۱۳٩٠  کلمات کلیدی:

مدیریت منابع انسانی/ دکتر ابطحی/ خلاصه فصل 6

ü ارزشیابی مشاغل1 ، شیوه ای است نظام مند برای تشخیص و تعیین ارزش مشاغل.

ü ارزشیابی مشاغل، تشخیص و تعیین ارزش ریالی مشاغل موجود در سازمان است.

هدف ارزشیابی مشاغل: برقراری ارتباط منطقی بین وظایف و مسئولیتها و شرایط محیط کاری یک شغل با میزان حقوق ودستمزدی که به کارکنان آن پرداخت میشود.

فواید ارزشیابی مشاغل

1- برقراری ارتباط منطقی بین وظایف و مسئولیتهای شغلی با حقوق و دستمزد پرداختی به کارکنان؛

2- ایجاد تعادل در پرداخت حقوق و دستمزد؛

3- کاهش شکایات و پاسخگویی آسان تر و قانع کردن کارکنان درباره حقوق و دستمزد؛

4- آسان تر کردن تشخیص هزینه های پرسنلی سازمان؛

5- تقویت روحیه و جلب رضایت کارکنان و ایجاد انگیزه های مثبت در آنان که سرانجام منجر به افزایش کارایی سازمان خواهد شد؛

6- برقراری یک نظام منطقی در پرداخت تشویقی بهره وری؛

7- جلوگیری از هرگونه اعمال نظر در تعیین و پرداخت حقوق و دستمزد کارکنان.

محدودیتهای ارزشیابی مشاغل

× محدودیت در ارتباط با تعیین ارزش ریالی کارها در پایین ترین سطح قابل قبول و بالاترین سطح قابل حصول: زیرا اولا، این کار برای مشاغل غیر ملموس بسیار مشکل است. ثانیا، این دامنه خود به عوامل مختلف دیگری مانند شرایط و امکانات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و... وابسته است که این عوامل نیز در جوامع مختلف متفاوت و درحال تغییر است.

× برخی از روشهای ارزشیابی مشاغل به دلیل کیفی و ذهنی بودنشان نتایج گوناگونی را در مورد تعیین حقوق و دستمزد به همراه دارند.

× محدودیت در رابطه با نگرش کارشناسان به شغل و شاغل که گاهی به جای شغل، شاغل آن را مورد ارزشیابی قرار میدهند.

 زمان ارزشیابی مشاغل

1) زمانی که برای تأسیس یک سازمان برنامه ریزی میشود:

در  این حالت هنوز درعمل شغل و شاغلی وجود ندارد که از نزدیک بررسی و ارزشیابی شود. لذا کارشناسان طبقه بندی و ارزشیابی مشاغل با توجه به پیشینه موضوع و سازمانهای مشابه، به طور کیفی و ذهنی، ارزش ریالی مشاغل را تعیین می کنند.

2) زمانی که سازمان فعال است و هر شغل، شاغلی دارد که میتواند برای ارزشیابی مطالعه و بررسی شود:

در این صورت ابتدا کارشناسان ارزشیابی مشاغل، باید این سازمان را به خوبی شناخته و اهداف و روشهای کلی انجام کارها و جدولهای معمول حقوق و دستمزد را بررسی نمایند. سپس برای اجرای موفقیت آمیز طرح ارزشیابی مشاغل باید موافقیت کارکنان و مدیریت سازمان را جلب کرده و نماینده ای از بین آنان برای عضویت در گروه ارزشیابی انتخاب کنند.

 روشهای ارزشیابی مشاغل

1- روش رتبه بندی یا رده بندی

یکی از ساده ترین روشهای ارزشیابی مشاغل است. در این روش مشاغل از نظر کلی با توجه به معیارها و عواملی که بیشتر جنبه ذهنی دارند، توسط گروه ارزشیابی مشاغل مقایسه و سنجیده میشوند.

با اعمال این روش، هر شغل بر حسب شرح شغل خود در مرتبه معینی قرار میگیرد، که هر چه این مرتبه بالاتر باشد، ارزش ریالی آن بیشتر و در نتیجه حقوق و دستمزد شاغلان آن نیز بالاتر خواهد بود.

 مراحل کار:

1.کلیه مشاغل موجود در سازمان شناسایی میشوند.

2.شرح مشاغل روی فرم هایی منعکس میگردند.

3.هر یک از اعضای گروه ارزشیابی مشاغل با توجه به اهمیتی که برای آن قایل هستند، این فرم ها را به ترتیب از مهمترین و پیچیده ترین تا ساده ترین مشاغل و بالعکس درجه بندی یا رتبه بندی میکنند و بیشترین حقوق و دستمزد را برای مهمترین شغل و کمترین حقوق و دستمزد را برای کم اهمیت ترین آن در نظر میگیرند.

  برخی شیوه های استفاده از این روش:

× تعیین پر اهمیت ترین و کم اهمیت ترین مشاغل در سازمان و قرار دادن نام آنها در اول یا آخر فهرست مشاغل و سپس جای دادن نام بقیه مشاغل میان آن دو با توجه به اهمیت آنها.

× استفاده از نمودارهای تشکیلاتی؛ که معمولا در آنها موقعیت مشاغل با توجه به اهمیت آنها در رده های مختلف سازمانی مشخص میشود و از آن طریق میتوان به اهمیت مشاغل برای تعیین حقوق ودستمزد پی برد.

× مقایسه یک شغل با سایر مشاغل موجود در سازمان؛ یک شغل را با توجه به شرح شغل، وظایف و مسئولیتها و شرایط آن، با سایر مشاغل موجود در سازمان به صورت جداگانه مقایسه و سپس برتری هر شغل را نسبت به سایر شغلها تعیین می کنند. آنگاه با مشخص شدن اهمیت و جایگاه مشاغل در سازمان میتوان در مورد تعیین حقوق و دستمزد اقدام کرد.

  مزایا:

- سادگی؛

- کم هزینگی؛

- قابل فهم و تفهیم بودن.

  معایب:

- کیفی و ذهنی بودن آن؛

- توجه بیش از حد به عناوین شغلی به جای توجه به محتوای شغلی ؛

- کلی بودن آن و قضاوتهای متمایز؛

- قابل استفاده نبودن آن درسازمانهای وسیع با مشاغل متعدد.

2- روش درجه بندی یا طبقه بندی مشاغل

مانند روش رتبه بندی کیفی و ذهنی است اما نسبت به آن کامل تر است.

شیوه ارزشیابی مشاغل در این روش: قراردادن مشاغل در طبقات و درجاتی که به صورت گروهی برای مشاغل مختلف سازمان در نظر گرفته شده اند.

 مراحل کار:

1.کلیه مشاغل موجود در سازمان شناسایی میشوند.

2.با توجه نسبی به تجربه لازم برای انجام دادن آن، میزان سرپرستی شاغل بر شغلهای دیگر و میزان و نحوه اعمال سرپرستی از مشاغل رده های بالاتر روی آن شغل، در طبقات مختلف گروه بندی میشوند.

3.برای هر یک از این طبقات شغلی شرح طبقه کلی تدوین میگردد.

4.شرح وظایف مشاغل مختلف موجود درسازمان با شرح وظایف کلی طبقات مقایسه شده و مشاغل در طبقاتی قرار میگیرند که شرح وظایف آنها با شرح وظایف طبقات کلی مشابهت و ارتباط بیشتری دارد.

طبقه بندی و ارزشیابی مشاغل مشمول قانون استخدام کشوری نیز با استفاده ازروش درجه بندی یا طبقه بندی مشاغل صورت گرفته است.

  مزایا:

- وجود شرح طبقه که برای ارزش مشاغل مورد استفاده قرار میگیرد؛

- سادگی و سهولت عمل

  معایب:

- تهیه و شرح کامل طبقات به گونه ای که بتوانند کلیه مشاغل را شامل گردند کاری دشوار است؛

- به اجزا و عوامل تشکیل دهنده شغل توجه کافی نمیشود و فقط محتوای کلی شغل درنظر گرفته میشود. بنابراین قضاوت در این زمینه کلی است و امکان اشتباه در آن وجود دارد؛

- دسته های مشاغل نامتجانس در یک طبقه کنار هم قرار میگیرند؛

- امکان دارد که شرح یک طبقه از جهاتی دیگر به طبقات بالاتر و یا پایین تر مربوط شود و این خود مشکلی دیگر برای تعیین حقوق و دستمزد به شمار می رود.

 3- روش مقایسه عوامل2

 استفاده از این روش، مستلزم ارزشیابی مشاغل بر اساس یک سری از عوامل کلی شغلی است که میتوان برای هر یک از آنها رقم ریالی مناسبی با توجه به مشاغل مهم سازمان درنظر گرفت.

 منظور از مشاغل مهم مشاغلی هستندکه به نظر طراحان و یا گروه ارزشیابی مشاغل میتوانند معرف سایر مشاغل موجود در سازمان باشند.

 موفقیت یا شکست در استفاده ازاین روش، بستگی کامل به نحوه انتخاب مشاغل مهم در سازمان دارد.

  مراحل کاری:

 1.تجزیه شغل، برای شناخت عوامل اساسی واصلی تشکیل دهنده آن.

 عوامل اساسی مشاغل: مهارت، مساعی، مسئولیت، محیط.

 2.انتخاب مشاغل مهم سازمان؛

 مواردی که باید در انتخاب مشاغل مهم در نظر گرفت:

 - گروه ارزشیابی باید بر اینکه این مشاغل  توانایی معرفی سایر شغلها را درسازمان دارند، توافق داشته باشند.

 - حقوق و دستمزد مشاغل مهم باید مورد قبول گروه ارزشیاب قرار گیرد.

 3.گروه ارزشیاب مشاغل مهم را با توجه به عوامل شغلی رتبه بندی میکند. سپس نتایج را با یکدیگر مقایسه کرده وبه هریک با توجه به عوامل و ویژگیهایش رتبه ای اختصاص میدهد.

 4.تخصیص ارزش ریالی؛ این کار بستگی دارد به : عوامل اساسی مشاغل، رتبه بندی این عوامل، مقایسه عوامل با ارقام پولی رتبه بندی شده.

 5.سایر مشاغل سازمان را با توجه به عوامل شغلی آنها با جدول ارقام پولی رتبه بندی شده در مرحله قبل مقایسه و میزان حقوق و دستمزد ساعتی آنها را محاسبه میکنیم.

   مزایا:

 - کاربرد آن ساده و آسان است؛

 - به خاطر استفاده از مشاغل مهم و نمونه از اعتبار و صحت بیشتری برخوردار است؛

 - به دلیل تعداد کم عوامل از دقت بیشتری برخوردار است؛

 - برای درجات مختلف عوامل شغلی انعطاف پذیری خوبی دارد؛

 - دراین روش فقط با یک مقیاس یعنی ارزش پولی عوامل شغل مواجه هستیم. (در مقایسه با روش امتیازی که با دو مقیاس امتیاز و ضریب ریالی مواجه هستیم)

   معایب:

 - به صرف وقت و نیرو و آموزش بسیاری نیاز دارد؛

 - اگر عمداً یا سهواً اشتباهی در یکی از عوامل ارزشگذاری رخ دهد، کل روش ضایع میشود؛

 - هر سازمان باید الگوی خاصی برای ارزشیابی مشاغل خود داشته باشد و بنابراین، نمی توان از تجربیات قبلی استفاده کرد.

 4- روش امتیازی

 

                                                                                                        

1.Job Evaluation                                                    2.Factors Comparison Method